„ცივილიზაციური ძიებანი" თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გამოდის 2003 წლიდან. 2007 წლის ივნისში იუნესკოს ეგიდით ჩატარებული საერთაშორისო მრგვალი მაგიდის — „კავკასია: ინტერკულტურული დიალოგის პერსპექტივა" — გადაწყვეტილებით, ის არსებობას განაგრძობს, როგორც საერთაშორისო გამოცემა. კრებული ინტერდისციპლინურია; მოიცავს კროსკულტურული კომუნიკაციისა და ინტერკულტურული დიალოგის, შედარებითი რეგიონული კვლევების (ისტორიული და ტიპოლოგიური საკითხები), კულტურის კვლევების და სხვა საკითხებს. კრებული თანამშრომლობს ქართველ და უცხოელ კოლეგებთან, რომლებიც წარმოდგენილი არიან როგორც სარედაქციო საბჭოში, ისე ავტორების სახით. სარედაქციო ჯგუფი მზადაა თანამშრომლობისათვის დაინტერესებულ პირებთან და სტრუქტურებთან.
TSU Publishing House (TSU Publishing House (The Press was founded in 1933. It is a part of Ivane Javakhishvili Tbilisi State University. Its purpose is to support the successful implementation scientific, educational and educational activities of the University. The Press publishes scientific and fiction literature, dictionaries, textbooks, monographs, scientific collections, journals etc. Contact - 0176, Tbilisi, 14 Chavchavadze Ave. + 995 (32) 225 04 84, 6278 or 6284 or 6283)
კოლექტიური ტრავმა და მნიშვნელობისსოციალური კონსტრუირება
კოლექტიური ტრავმა კატაკლიზმური მოვლენაა, რომელიც არღვევს საზოგადოების საბაზისო ქსოვილს. შემზარავი ადამიანური მსხვერპლის გარდა, კოლექტიური ტრავმა მნი შვნელობის კრიზისიცაა. ეს ნა შრომი სისტემურად აღწერს პროცესს, რომელიც იწყება კოლექტიური ტრავმით, გარ- დაიქმნება კოლექტიურ მეხსიერებად და კულმინაციას აღწევს მნი შვნელობათა სისტემა ში, რომე- ლიც სა შუალებას აძლევს ჯგუფს, ხელახლა განსაზღვროს საკუთარი ვინაობა და სამომავლო ორი- ენტირები. მსხვერპლთა შემთხვევა ში ტრავმის მეხსიერებას, შესაძლოა, ადაპტაციური ფუნქცია ჰქონდეს გადარჩენის პროცეს ში, თუმცა, ამავე დროს, ის ზრდის ეგზისტენციალურ საფრთხეს, რაც განაპირობებს ტრანსგენერაციული კოლექტიური „მე“-ს კონსტრუირებას. დამნა შავეთა შემთხვევა- ში ტრავმის მეხსიერება კოლექტიურ იდენტობას უქმნის საფრთხეს, რომლის გადალახვის შესაძლო გზებია ისტორიის უარყოფა, საკუთარი ბრალეულობის მინიმუმამდე დაყვანა, მოვლენის მეხსიერე- ბის შეცვლა, ისტორიისთვის ზურგის შექცევა ან მასზე პასუხისმგებლობის აღება. ხ შირად პასუხისმგებლობის აღიარებას თან სდევს ჯგუფთან იდენტიფიკაციის წყვეტა. თუმცა დისონანსი, ერთი მხრივ, ისტორიულ დანა შაულებსა და, მეორე მხრივ, ჯგუფის დადებითი იმიჯის შენარჩუნების სა- ჭიროებას შორის სხვაგვარადაც შეიძლება გადაილახოს. ამ შეუთავსებლობამ შესაძლოა განაპირობოს ჯგუფის ახალი ნარატივის შექმნა, რომელიც აღიარებს დანაშაულს და ამით ხაზს უსვამს ჯგუფის აწმყო პოზიტიურ ქმედებას. როგორც მსხვერპლი, ისე დამნა შავე მხარის მიერ ტრავმის მნიშ ვნელობის განსაზღვრა უწყვეტი პროცესია. ტრავმა მუდმივად განიხილება როგორც ჯგუფების შიგნით, ისე ჯგუფებს შორის. ეს განაპირობებს დავას წარსულის შესახებ, თუმცა, ამავე დროს, შეი- ცავს პოტენციალს, შექმნას ჯგუფთა შორისი ურთიერთგაგების საფუძველი.
საავტორო უფლებები (c) 2023 ყველა უფლება ეკუთვნით ავტორებს. ცივილიზაციური ძიებანი იტოვებს მხოლოდ პირველი გამოქვეყნების უფლებას. https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.en
ალტერნატიული მემარჯვენე იდენტობის ფორმირება2010-იანი წლების დასავლურ ინტერნეტსივრცეში
მოცემულ სტატია שი שევეცდები, ერთი მხრივ, გავაანალიზო ინტერნეტსივრცე שი მოცემული ალტერნატიული მემარჯვენე საინფორმაციო ველის გაჩენა და ავხსნა, თუ როგორ ხდება, ზოგა- დად, მსგავსი კომპლექსური ინფლუენსერ ქსელების გაჩენა; მეორე მხრივ, უ שუალოდ გავაანალი- ზებ მოცემული საინფორმაციო ველის მიერ წარმოებულ שედეგებს. שედეგებ שი ვგულისხმობ უ שუალოდ ალტერნატიული მემარჯვენე ინფლუენსერების მიერ წარმოებული ნარატივების ანა- ლიზს და მოცემული ალტერნატიული ნარატივების ზეგავლენას უ שუალოდ აუდიტორიაზე, ანუ იმაზე, თუ როგორ იწარმოება
ილია ჭავჭავაძის ფიგურის ინსტრუმენტალიზაციასაქართველოში (1980-2024)
საქართველოში ილია ჭავჭავაძე საკულტო ფიგურად მიიჩნევა. ქვეყნის განვითარებაში მისი ღვაწლი და დამსახურება საკმაოდ დიდი და მასშტაბურია. მიუხედავად ამისა, ჭავჭავაძის შესა- ხებ განსხვავებული დამოკიდებულებები არსებობს. სხვადასხვა ჯგუფისთვის იგი განსხვავებუ- ლი ღირებულებების მატარებელია. ამის საფუძველს ქმნიან საზოგადოებრივი აზრები და იდეო- ლოგიები, რომლებმაც დროთა განმავლობაში ილიას წინააღმდეგობრივი მოდელები შექმნეს. თვალსაჩინოა სხვადასხვა დროსა და კონტექსტში ფიგურის პოლიტიკური ადაპტაციები (1980- 2024), რომლებიც დღემდე ლეგიტიმაციის განმტკიცებას ცდილობენ. ჭავჭავაძის მოღვაწეობა ძირითადად ფრაგმენტულად განიხილება და დიქოტომიურ ხასიათს ავლენს, ამიტომაც ქართუ- ლი საზოგადოება ილია ჭავჭავაძის გარშემო მკვეთრად პოლარიზებულია. ეს ფაქტი, ერთი მხრივ, ორგანულ პროცესად შეიძლება მივიჩნიოთ, ხოლო, მეორე მხრივ, მანიპულაციის კარგ საშუალებად. პოლიტიკური ჯგუფები ეროვნულ ფიგურებს საკუთარ ინტერესებს უკავშირებენ, რაც ხშირად ძალაუფლების მოპოვებისა და პოპულიზმის გამოხატულებაა. პარტიების ლიდერები და აქტივისტები, საზოგადო მოღვაწეები, სასულიერო პირები თუ ინტელექტუალები გამოხატა- ვენ ამბიციას, რომ სწორედ ისინი აგრძელებენ „ილიას გზას“. თავისთავად, ჭავჭავაძის საქმიანო- ბა განუზომლად დიდია: ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება; სა- ბანკო საქმე; საერთო ნიადაგის თეორია; პრესის განვითარება; ენის რეფორმა; თარგმანები და ა. შ. ამრიგად, სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლებისთვის ილია, დროთა განმავლობაში, ყვე- ლას მედროშე გახდა.
საზოგადოების პოლიტიკური პოლარიზაციისპრობლემა საქართველოში (2012 წლიდან დღემდე)
პოლარიზაცია არის მნი שვნელოვანი პრობლემა, რომელიც ხელს უ שლის კონსენსუსზე დამ- ყარებული დემოკრატიის დანერგვასა და განვითარებას. ამასთან, პოლარიზაცია ანგრევს მნი -ש ვნელოვან სახელმწიფო ინსტიტუტებს; ქრება ნდობა როგორც პოლიტიკური სპექტრის, ისე არასამთავრობო ორგანიზაციების თუ მედიასივრცის მიმართ. პოლარიზაცია თავისი არსით שე- იძლება მივიჩნიოთ, როგორც განსხვავებულ שეხედულებათა და იდეოლოგიათა שეუთანხმებ- ლობა. თუმცა, მისი ნეგატიური გაგებით, ის სადემარკაციო ხაზის გავლებას გულისხმობს ორ ან მეტ ჯგუფს שორის, სადაც რადიკალიზმი და ანტაგონიზმი მნი שვნელოვანი წამყვანი მექანიზმე- ბია. მწვავე პოლარიზაციის პირობებ שი არ არსებობს კონსენსუსი, ოპონენტი დემონიზებულია და ყოველი განსხვავებული აზრი „მტრის ბანაკის“ წევრობად აღიქმება. პოლიტიკური პოლარიზ- აცია, ემილია პალონენის სტატიის მიხედვით, არის პოლიტიკური ინსტრუმენტი, რომელიც გამოხატულია საზღვრების დემარკაციისთვის „ჩვენსა“ და „მათ“ שორის. პალონენი წერს, რომ „პოლარიზაცია არის სიტუაცია, როდესაც ორი ჯგუფი კატეგორიულად გამოყოფს ერთმანეთს საზღვრის დემარკაციის გზით. დომინანტური პოლიტიკური საზღვარი ქმნის იდენტიფიკაციისა და კონფრონტაციის პუნქტს პოლიტიკურ სისტემა שი, სადაც კონსენსუსი მხოლოდ თავად პოლი- ტიკურ ჯგუფებს שიგნით მიიღწევა“ (Palonel, 2015). საქართველო ერთ-ერთი იმ ქვეყანათაგანია, რომელსაც განიხილავენ მაღალპოლარიზებულ პილიტიკურ სივრცედ. აღნი שნული საკითხი დღესდღეობით საკმაოდ აქტუალურია და მიმდინარეობს שიდა და გარე ძალების მიერ გარკვეუ- ლი მექანიზმების שემუ שავება მის საწინააღმდეგოდ. პოლიტიკური პოლარიზაციის კლასიკური სიმპტომებია: საზოგადოება שი პოპულისტური ჯგუფების მზარდი პოპულარობა, პოლიტიკური დებატების დამყარება პოპულისტურ ან ემოციურ და არარაციონალურ არგუმენტებზე, პოლიტი- კურ ლექსიკა שი „ჩვენ“ და „მათ“ დიქოტომიის ხელ שეწყობა, პოლიტიკური ოპონენტების დეჰუმ- ანიზაცია და მხარდამჭერების მობილიზება მათ წინააღმდეგ საკუთარი იდეების მხარდაჭერის ნაცვლად (რობაქიძე, 2019). სწორედ მსგავსი სიმპტომები ახასიათებს ქართულ პოლიტიკურ სპექტრს, სადაც, თუ „ჩემთან არ ხარ, ჩემი მტერი ხარ“ პოლიტიკა მიმდინარეობს. პოლარიზაცი- ის პრობლემა საქართველო שი თანამედროვე მოვლენა არაა, თუმცა ბოლო წლებმა ა שკარად ცხადყო რამდენად დიდი პრობლემები שეგვიქმნა.
წინამდებარე სტატია წარმოადგენს ქართული ენისთვის კომპიუტერული რესურსების შექმნის ძალისხმევას, რათა შემცირდეს თანამედროვე საინფორმაციო ტექნოლოგიების პირობებში მოწინავე ენებთან არსებული ჩამორჩენა. ბუნებრივი ენის ტექნოლოგია არის თანამედროვე კომპიუტერული მეცნიერების სფერო, რო- მელიც ეფუძნება ტექსტური ინფორმაციის კომპიუტერის მეშვეობით დამუშავებას. მისი მიზანია კომპიუტერული სისტემების შექმნა, რომლებიც შეძლებენ დიდი მოცულობის ტექსტის დამუშავებას (Big Data Processing), მსოფლიო ქსელებში სასურველი ინფორმაციის მოძიებას, ადამიანსა და კომპიუტერს შორის დიალოგის წარმართვას, ბუნებრივი ენის ტექსტისა და მეტყველების ავ- ტომატურ თარგმნას და გამოყენებითი ხასიათის სხვა ამოცანების გადაწყვეტას. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების სულ უფრო მზარდი გამოყენება, ბუნებ- რივია, უპირატესობას იმ ენებს ანიჭებს, რომლებიც წარმატებულად მუ შავდება კომპიუტერული პროგრამების მეშვეობით. თანამედროვე პროგრამული საშუალებებით უზრუნველყოფილი ენები, რომლებიც ბუნებრივი ენის ტექსტის დასამუშავებლად მძლავრ კომპიუტერულ ტექნოლოგიას იყე- ნებენ, საინფორმაციო მომსახურების თითქმის შეუზღუდავ შესაძლებლობას გვთავაზობენ. იმის გათვალისწინებით, რომ ენის ტექნოლოგია მსოფლიო ში სულ უფრო რეალურად ხელმი- საწვდომი ხდება, უპირატესობა განსაკუთრებულად იმ ენებს ენიჭებათ, რომლებზეც ტექსტის შინაარსი ციფრულადაა გადმოცემული და ეს გარემოება არსებით მნი შვნელობას იძნეს ნებისმი- ერი ენის მომავლისთვის. ამდენად, ისეთი ენების „ციფრული სიცოცხლისუნარიანობა“, რომელთაც არ გააჩნიათ კომპიუტერულად მხარდაჭერილი გარემო, საფრთხის წინაშე დგება. ქვემოთ განხილულია ჩატარებული სამუშაო ქართული ენის ტექსტის მეტყველების ნაწილე- ბად თეგირებისა (tagging) და სალექსიკონო ერთეულებად (lemmatizing) დაყვანისთვის საჭირო ხელსაწყოების ყუთის (toolkit) შექმნის მიზნით, რომელიც საშუალებას იძლევა, შევიმუშაოთ ზმნის სინტაქსურ ვალენტობაზე დამყარებული ენისთვის აუცილებელი ტექნოლოგიური რესურ- სი – მარტივი წინადადების ავტომატური სინტაქსური ანალიზატორი.
ევროპული რეცეპტები, როგორც ევროპული არჩევანის მინიშნებაXIX საუკუნის საქართველოში
ევროპული სამზარეულოს რეცეპტების ქართულ ენაზე გამოქვეყნებას 200 წლის ისტორია აქვს. საქართველოს უკანასკნელი მეფის ვაჟს, პეტერბურგ שი იძულებით ემიგრირებულ ბაგრატ ბატონიშვილს, უცხოური რეცეპტების პირველი ქართულენოვანი კრებული 1818 წელს პეტერ- ბურგ שი გამოუცია.1 პირველი ქართული ლიტერატურული ჟურნალ „ცისკრის“ რედაქტორს, გი- ორგი ერისთავს კი ევროპული სამეურნეო რჩევებისა და რეცეპტების ბეჭდვა პირველივე ნომრი- დან – 1852 წლიდან დაუწყია. ევროპული გამოცდილებისა და რჩევების გავრცელებას ემსახურე- ბოდა „ცისკრის“ დამატებაც, პირველი ქართული სამეურნეო ჟურნალი „გუთნის დედა“.2 1860-იანი წლების ბოლოდან კი „სასოფლო გაზეთის“ რედაქტორს, თერგდალეულ გიორგი წერეთელს უცხოური რეცეპტების შესანი შნავი კოლექცია შეუქმნია. ქართული კერძების გვერდით, ევროპუ- ლი რეცეპტები შეუტანია 1874 წელს გამოქვეყნებულ პირველ ქართულ სამზარეულო წიგნ שი („ქართული სამზარეულო“) ბარბარე ერისთავ-ჯორჯაძეს. ევროპული რეცეპტებით დახუნძლუ- ლია ჯორჯაძის წიგნის שემდგომ (XIX საუკუნე שივე) გამოცემული სამზარეულო წიგნებიც. მაგა- ლითად, 1891 წელს, თბილისში, გრიგოლ ჩარკვიანის ტიპოგრაფია שი გამოცემულ წიგნს პირდა- პირ ჰქვია: „სრული სამზარეულო – ქართული და ევროპიული საჭმელები“.
საავტორო უფლებები (c) 2023 ყველა უფლება ეკუთვნით ავტორებს. ცივილიზაციური ძიებანი იტოვებს მხოლოდ გამოქვეყნების უფლებას. https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.en
ბედუინური წარსული და თანამედროვეობაელიტ ზექსერის ფილმში „სამუმი“
ძნელია ქართული პოეზიის მეფის ვინმესთან שედარება, მაგრამ გალაკტიონის სულის გამო- ძახილივით ცოცხლდება კადრებ שი უცნაურად მ שვენიერი ქართული სიტყვები, ლექსიდან „სასაფ- ლაონი“ (1), ებრაელი კინორეჟისორი ქალის, ელიტ ზექსერის ფილმ שი „სამუმი“ (2). მრავალნაირი რეცენზია დაიწერა სანდენსის ფესტივალის 2016 წლის გამარჯვებულ ამ უცხოენოვან ნამუ שე- ვარზე. ბედუინების ტრადიციული ცხოვრების თანამედროვე გლობალურობასთან ატომებივით שეხლა-უკუქცევის ეკრანიზებამ თითქმის ყველა ავტორს საკუთარი საფიქრალი გაუჩინა. ერთი კინორეჟისორის, თითქოსდა, მარტივი სათქმელი ათასობით თვალსაზრისის, ინტერპრეტაციისა თუ שეფასების საფუძველი გახდა. ვფიქრობ, ამ ფილმის გენიალობა საგრძნობლად სცილდება ტრადიციების დაცვისა და თანა- მედროვე ცხოვრების წესის მიუღებლობის ერთ მნი שვნელოვან, მაგრამ ლოკალურ პრობლემას. ამიტომაც აღიქმება „სამუმი“ მრავალფეროვნად. ფედერიკო ფელინის (3) ფილმებივით, იგი გა- სართობად არაა გადაღებული და მასაც שესაფერისი განწყობით, დასვენებული გონებით უნდა უყურო. დრო რომ გავა, კიდევ ერთხელ ნახო; იქნებ, მესამედაც. თუმცა დაფიქრებით ათასჯერ დაგაფიქრებს აღმოსავლური რეალობიდან სრულიად שორს, დემოკრატიულ-ლიბერალური ცხოვ- რების ეპიცენტრ שი. ასეთი ძლიერია ზექსერის ფენომენი.
უნივერსიტეტის დიზაინი ტრადიციულად ასახავს აკადემიური დისციპლინების იერარქიულ ორგანიზაციას, რომლის ფაკულტეტები და დეპარტამენტები ცალკეულ შენობებში იყო განთავსებული. მიუხედავად იმისა, რომ ამ გვარი სივრცული მოწყობამ პრაქტიკული იყო დისციპლინური აქტივობებისთვის, ისტორიულად გააძლიერა საზღვრები სწავლის სფეროებს შორის, რაც ზღუდავდა თანამშრომლობისა და დისციპლინებს შორის ინოვაციების შესაძლებლობებს. თუმცა, რადგან სულ უფრო რთულდება ისეთ გამოწვევებთან გამკლავება, როგორიცაა კლიმატის ცვლილება, ტექნოლოგიური დარღვევები და გლობალური ჯანდაცვის კრიზისი, უნივერსიტეტები იწყებენ აღნიშნული ტრადიციული მოდელის შეზღუდვების აღიარებას. მსგავსი მრავალმხრივი საკითხების მოგვარება მოითხოვს ინტერდისციპლინურ და ტრანსდისციპლინურ მიდგომებს, რომლებიც აერთიანებს და სცილდება კიდეც ტრადიციულ აკადემიურ საზღვრებს.
საქართველოს პირობებში „ტრადიციონალისტური" (სოფლური)და „მოდერნისტული" (ქალაქური) (სუბ)კულტურებისმახასიათებელთა შეპირისპირების მცდელობა
სტატია არ უნდა იყოს გაგებული, როგორც ჩვენი საზოგადოებრივი ცხოვრების ახლო თუ שორეული წარსული- სათვის დამახასიათებელი „ახალი ადამიანის“/„ახალი ქართველის“ კონსტრუირების წინაპირობა/- მინი שნება. იგულისხმება უკვე მივიწყებული, მკვდრად שობილი, საბჭოთა პერიოდის „კომუნიზმის მ שენებლის მორალური კოდექსი“1 და პრინციპულად ანალოგიური, უკვე ჩვენს დრო שი, პრეზი- დენტ მ.სააკა שვილის ხელისუფლების პერიოდ שი, ტრადიციული ფასეულობების ძალადობრივი, დაჩქარებული მსხვრევის მრავალმხრივი ზელიბერალური პრაქტიკა. ამ უტოპიური განზრახვე- ბის საწინააღმდეგოდ, სტატია ერთგვარი სოციალურ-ფსიქოლოგიური სარკეა; მას שი ჩახედვა ხელს שეუწყობს ქართული საზოგადოების ესოდენ სასურველ რეფლექსიას და მარგინალური მდგომარეობიდან ურბანული ცხოვრების წესისაკენ მიმავალ მაგისტრალურ გზაზე שეუქცევად სვლას.
საავტორო უფლებები (c) 2023 Authors retain all rights. Civilization Researches uses only the right of the first publication. https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.en